مىنويسد كه بر اثر زلزله كه در سال 1721 م اتفاق افتاد 000 خ 80 تن تلف شدند . در حالى كه مورخ ديگرى مىگويد كه در زلزلهء سال 1780 م 000 خ 40 تن به هلاكت رسيدند . در عرض دو قرن اخير ، شهر تبريز پنج بار ويران شده است . جرئت و جسارت مردم شهرهاى قزوين و تبريز و همدان و شيراز و يزد هميشه مورد تحسين بوده . در صورتى كه اهالى قم و كاشان و اصفهان به عنوان مردمى جبان معرفى شده‌اند . شايد به اين علت كه پنج شهر اول از جملهء نخستين شهرهايى بودند كه مورد حملهء دشمنان واقع مىشده‌اند و مردم آن تا اندازه‌اى از نوادگان قبايل جنگجو و مبارز هستند . در حالى كه اجداد مردم شهرهاى اخير براى مدت چندين قرن به مشاغل شهرى اشتغال داشته‌اند . شاه اسمعيل ، مؤسس سلسلهء صفويه كه خود از نوادگان يكى از روحانيان اردبيل بود ، تبريز را پايتخت قرار داد و از آنجا به تصرف ساير شهرهاى ايران پرداخت و كشور خود را توسعه داد . به طورى كه از رود سيحون تا خليج فارس و از افغانستان تا رود فرات را تحت سلطهء خويش درآورد . تبريز در ارتفاع 000 خ 4 پا در حاشيهء شمالى فلات اصلى ايران واقع شده . هنگامى كه افغانها ، در اواخر دورهء سلطنت صفويه يعنى دوران نكبت‌بار آن ، به جنوب ايران تاخت و تاز كردند تركها نيز از موقع استفاده كردند و در سال 1635 م تبريز را زير آتش و شمشير كشيدند و با مردم آن از روى كمال بيرحمى رفتار كردند . بعدها مردم تبريز تا اندازه‌اى نشاط و روح زندگى از دست رفته خويش را باز يافتند و در سال 1723 م با كمال شجاعت و شهامت از شهر خود دفاع كردند و با سربلندى جنگ را پايان دادند . سر پرسى سايكس « 1 » معتقد است چنانچه مردم اصفهان ده يك شجاعت و شهامت مردم تبريز را از خود نشان داده بودند ، افغانها هرگز اصفهان را به تصرف در نمىآوردند . با وجود اين اشعارى نظير شعر ذيل دربارهء تبريز سروده شده « 2 » : « ز تبريزى به جز هيزى نبينى * همان بهتر كه تبريزى نبينى » ولى اقامت در شهر تبريز ، كه اينچنين مورد بدگويى واقع شده ، كذب اين گفتار را ثابت مىكند .

--> ( 1 ) . Sir Percy Sykes ( 2 ) . معلوم نيست گويندهء اين شعر مبتذل چه كسى بوده است هر چند ازين گونه اشعار در وصف ديگر شهرهاى ايران ساخته‌اند . نكتهء گفتنى آنكه اين شعرها را بيشتر بر سبيل طنز و طيبت گفته‌اند و غالبا كار مردم بيكارهء بىخرد بوده است . - م .